İçeriğe geç
Elektrik

Topraklama Nedir? Neden Önemlidir?

Yazar Yayın: 2 dk okuma

Bakır topraklama elektrodu, pirinç bağlantı klemensi ve yeşil-sarı koruyucu iletken

Topraklama nedir? Koruma amaçlı topraklama, normalde gerilim altında olmayan iletken kısımların bir iletkenle toprağa bağlanmasıdır.

Topraklama nedir ve arıza akımı için nasıl bir yol oluşturur?

Koruyucu iletken (PE), cihazın erişilebilen iletken kısımlarını tesisatın koruma sistemine bağlar. Örneğin bir cihazın metal gövdesi bu iletkene bağlanabilir.

Metal cihaz gövdesinde arıza akımının koruyucu iletken ve toprak elektrodu üzerinden izlediği yolu gösteren şematik çizim

Şekil 1: Metal cihaz gövdesi, koruyucu iletken ve örnek arıza akımı yolu.

Bir yalıtım arızasında gövdeye gerilim gelebilir. Koruyucu iletken, arıza akımı için bir yol oluşturur; devreyi sigortanın mı yoksa kaçak akım rölesinin mi açacağı topraklama düzenine ve panodaki korumaya bağlıdır.

TN düzeninde tesisatın açık ve yabancı iletken kısımları, kaynağın topraklanmış nötrüne bağlanır. Evde topraklama bağlantısı yoksa bir arızanın yaratacağı tehlike tesisatın durumuna bağlıdır; kesin durumun değerlendirilmesi için tesisat incelenmelidir.

Topraklama neden önemlidir?

Dokunma gerilimi, temas edilen enerjilenmiş topraklı nesne ile kişinin ayakları arasındaki gerilimdir. Adım gerilimi ise enerjilenmiş topraklı bir nesnenin yakınında duran kişinin ayakları arasındaki gerilimdir.

Koruma topraklaması, dokunma geriliminin insan hayatı için oluşturduğu tehlikeye karşı korunmayı amaçlar. Koruma, tek bir parçadan değil, tesisattaki bağlantıların ve koruma düzeninin birlikte işlemesinden oluşur.

Her elektrik çarpmasının nedeni aynı olmayabilir; yaşanan bir belirti tek başına topraklama eksikliği tanısı koydurmaz. Elektrik çarpmış bir kişiye dokunmadan önce akımı kesin.

Topraklı priz, nötr ve tesisat kontrolü

Topraklı prizde, fişin koruma bağlantısına temas eden bir toprak kontağı bulunur. Kontağın görünmesi, arkasındaki koruyucu iletkenin bağlı ve işlevini yerine getiriyor olduğunu tek başına göstermez. Prizde topraklama olup olmadığından emin değilseniz yetkili bir elektrikçiye kontrol ettirin.

Şebeke tarafında enerjiyi kesin ve işi yetkili bir elektrikçiye bırakın. Priz çevresinde yanık kokusu veya ısınma fark ederseniz prizi kullanmayı bırakın, enerjiyi kesin ve yetkili bir elektrikçiye başvurun.

Prizde nötr ile koruyucu iletken birbirinin yerine kullanılmaz. TN-C düzeninde ise PEN iletkeni nötr ve koruyucu iletken işlevlerini bir arada taşır. Prizde nötrü toprak ucuna köprülemek tehlikelidir: nötr bağlantısı koparsa cihaz gövdesine şebeke gerilimi gelebilir. Sıfırlama adı verilen bu bağlantı, kaçak akım rölesinin sürekli devreyi kesmesine de yol açabilir.

Şebeke yükleriyle çalışan bir proje için Arduino ile röle modülü ve 220 V yük kontrolü yazısına bakabilirsiniz.

Kaçak akım rölesi ile topraklama arasındaki fark

Kaçak akım rölesi (RCD), toprağa kaçan akımı algılar ve kaçak akım nominal açma değerini aştığında beslemeyi keser. Röle toprak bağlantısına bakmaz; yalnızca toprağa kaçan akımı algılar. Topraklaması olmayan tesisatta bu koruma aynı şekilde sağlanmayabilir.

Rölenin sağladığı koruma her çarpılma durumunu kapsamayabilir. Akım korumalı priz konusunu da ayrı olarak inceleyebilirsiniz.

Elektronik devrelerde GND ve topraklama

Elektronikte GND, devrede gerilimleri ifade etmek için seçilen bir referans noktasıdır. Şemadaki GND fiziksel toprağa bağlı olmak zorunda değildir ve koruyucu iletkenle aynı işlevi görmez. Gerilim ve devre hesapları için Ohm kanunu ve gerilim bölücü yazısına bakabilirsiniz.

Birden fazla bağlantı yolu bulunan sistemlerde toprak döngüsü (ground loop) parazite yol açabilir. Ortak dönüş yolunun empedansı hassas ölçümleri etkileyebilir; uygun yerleşim ve ekranlama elektromanyetik paraziti azaltmaya yardımcı olabilir, ancak sonuç devre tasarımına bağlıdır.

Kaynaklar

  1. Topraklama, Paratoner Muayenesi, Katodik Koruma — Türk Standardları Enstitüsü
  2. Connection and choice for protective earthing conductor — Electrical Installation Guide
  3. Topraklı priz nedir? Topraksız prizden farkı — Masal Elektrik
  4. Kaçak Akım Rölesi Topraklama Olmadan Çalışır mı? Ne Yapar, Ne Yapamaz? — Elecay
  5. Çalışma Hayatında İlk Yardım El Kitabı — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
  6. Protection From Hazardous Differences in Electric Potential — Occupational Safety and Health Administration
  7. Definition of standardised earthing schemes — Electrical Installation Guide
  8. Elektrik İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği İller Bankası A.Ş.’ye Ait Bir Örnek Üzerinde İncelenmesi — İller Bankası
  9. Electrical risks from steam/water pressure cleaners — Health and Safety Executive
  10. Frequently asked questions (FAQs) — Health and Safety Executive (HSE)

İlgili yazılar

Elektrik

Lityum İyon Pil Nasıl Şarj Edilir?

Lityum iyon piller, günümüzde mobil cihazlarda ve bazı bisiklet aydınlatma cihazlarında yaygın olarak kullanılan güç kaynaklarıdır. Bu pillerin doğru bir…

· 2 dk okuma

Elektrik

İnverter Nedir? Nasıl Çalışır?

İnverter, elektrik enerjisini bir formdan başka bir forma dönüştüren ve bu dönüşüm sırasında frekans ve gerilim seviyelerini ayarlayan bir elektronik…

· 3 dk okuma