İçeriğe geç
Elektronik

Ohm Kanunu Nedir? Gerilim Bölücü ve LED Direnci Hesabı Adım Adım

Yazar Yayın: 6 dk okuma

Breadboard üzerinde LED, direnç ve mikrodenetleyici kartıyla kurulmuş gerilim bölücü ve LED direnci devresi.

Ohm kanunu nedir? Ohm kanunu, gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişkiyi V = I · R denklemiyle açıklar. Ohmik bir elemanda akım, uygulanan gerilimle orantılıdır.

Bu ilişki, bir LED’in akımını sınırlamak veya iki dirençle daha düşük bir gerilim elde etmek için kullanılabilir. Hesaba bağlı yükü ve direncin harcayacağı gücü de katmak gerekir; örneğin 12 V altındaki 1 kΩ direnç 12 mA akım çeker ve 0,144 W ısıya çevirir.

Ohm kanunu nedir ve nasıl kullanılır?

Denklemde V gerilimi volt (V), I akımı amper (A), R direnci ise ohm (Ω) cinsinden gösterir. Bilinen iki büyüklükle üçüncüsü bulunabilir:

  • Gerilim: V = I · R
  • Akım: I = V / R
  • Direnç: R = V / I

Örneğin 12 V gerilim altındaki 1 kΩ, yani 1.000 Ω dirençten geçen akım I = 12 / 1.000 = 0,012 A veya 12 mA olur. Hesaba başlamadan kiloohmu ohma, miliamperi ampere çevirmek birim hatalarını önler.

Bu doğrusal ilişki ohmik eleman için geçerlidir. LED gibi doğrusal olmayan bir elemanda gerilim ve akımı hesaplarken elemanın davranışını sabit bir direnç gibi varsaymayın.

Direnç gücü nasıl seçilir?

Direncin ohm değeri akımı belirlerken watt değeri, direncin taşıyabileceği güç için seçim ölçütüdür. Dirençte harcanan güç P = I²R ile hesaplanır; burada akım amper, direnç ohm cinsindendir. Aynı ilişki P = V · I veya P = V² / R olarak da yazılabilir.

Önceki 12 V ve 1 kΩ örneğinde P = 0,012² · 1.000 = 0,144 W çıkar. Hesaplanan güçten yüksek bir güç değerine sahip direnç seçin; örneğin bu sonuç için 1/4 W değeri uygundur. Direncin güç sınırının sıcaklıkla değişebileceğini de göz önünde bulundurun.

Güç beklenmedik çıkıyorsa formüldeki gerilimin direnç üzerindeki gerilim olduğunu kontrol edin. Devrenin toplam gerilimi her zaman tek bir direnç üzerindeki gerilim değildir.

Seri ve paralel direnç hesabı

Seri bağlantıda dirençlerden aynı akım geçer ve eşdeğer dirençler toplanır. 1 kΩ ve 2 kΩ seri bağlandığında toplam 3 kΩ olur; bu kola 12 V uygulandığında akım 4 mA’dır.

Paralel bağlantıda her kolun uçları arasındaki gerilim aynıdır. Eşdeğer direnç, 1 / Reş = 1 / R1 + 1 / R2 denklemiyle bulunur; seri bağlantıdaki gibi doğrudan toplama yapılmaz.

12 V altındaki 1 kΩ ve 2 kΩ paralel kollarında akımlar sırasıyla 12 mA ve 6 mA, toplam akım ise 18 mA’dır. Bu iki direncin paralel eşdeğeri 666,7 Ω olur.

Gerilim bölücü hesabı ve yük etkisi

Gerilim bölücüde R1 kaynak ile çıkış arasına, R2 ise çıkış ile ortak dönüş noktasına bağlanır. Çıkış R2’nin uçlarından alınır; böylece iki direnç arasındaki oranla giriş geriliminin bir bölümü elde edilir. Tek bir seri direnç ise bağlı devrenin akımına göre gerilim düşürür; tek başına aynı biçimde tanımlanmış bir bölücü çıkışı oluşturmaz.

Yüksüz çıkış için standart denklem Vout = Vin · R2 / (R1 + R2) biçimindedir.

Vin = 12 V, R1 = 2 kΩ ve R2 = 1 kΩ olduğunda Vout = 12 · 1 / (2 + 1) = 4 V bulunur. Bu sonuç, çıkışa bağlanan yükün etkisi hesaba katılmadığında geçerlidir.

Sabit bir yük bağlandığında yük direnci RL, R2’ye paraleldir. Önce Ralt = R2 ∥ RL bulunur; ardından denklemde R2 yerine Ralt kullanılır. Aynı devreye 1 kΩ yük bağlanırsa Ralt = 500 Ω ve çıkış 12 · 500 / 2.500 = 2,4 V olur. R1’den geçen 4,8 mA, R2 ve yük arasında 2,4’er mA olarak bölünür.

Yüklü gerilim bölücü devresi. Şekil 1: Üst direnç R1, alt direnç R2 ve R2’ye paralel bağlı yük.

Bir başka örnekte 5 V giriş ve 10 kΩ / 10 kΩ dirençlerle yüksüz çıkış 2,5 V’tur. Çıkışa 10 kΩ yük bağlandığında Ralt 5 kΩ, çıkış yaklaşık 1,67 V olur; bu yaklaşık %33 düşüştür. Sensör veya pil gerilimini bir analog girişe uyarlarken de bağlı girişin etkisini dikkate alın.

Ölçülen değer hesapla uyuşmuyorsa bağlı yükü kontrol edin; ölçü aleti de devreyi yükleyebilir. Yük akımı değişiyorsa tek bir sabit yük hesabı bütün çalışma koşullarını temsil etmez.

LED direnci nasıl hesaplanır?

LED ileri gerilimi ve direnç seçimi

LED ile seri bağlanan direnç akımı sınırlar. Hesap için kaynak gerilimi, LED’in ileri gerilimi Vf ve hedef akım gerekir:

R = (Vkaynak − Vf) / I

Vf, LED üzerinden akım geçerken üzerindeki ileri yöndeki gerilimdir. Kaynak gerilimi bilinmeden bu denklemle direnç değeri belirlenemez; LED’in kendi veri sayfasındaki Vf değerini ve koşullarını kullanın. Vf’yi yok sayıp 5 V’u doğrudan dirence bölmek, LED üzerindeki gerilimi hesaba katmadığı için yanlış sonuç verir.

Aşağıdaki değerler, örnek LED ürün veri sayfalarındaki 20 mA koşulunda tipik değerlerdir; LED’in üretimine ve malzemesine göre değişir, özellikle yeşilde fark büyüktür:

LED rengi Tipik Vf
Kırmızı 2,2 V
Sarı 2,0 V
Yeşil 2,1–3,2 V
Mavi 3,2 V
Beyaz 3,3 V

Hesaplanan değer standart direnç değerine denk gelmiyorsa akımı artırmamak için bir üst değeri seçebilirsiniz. E12, kullanılan standart direnç değerleri serilerinden biridir. Seçilen dirençteki gücü P = I²R ile kontrol edin; gerçek akım, yuvarlama sonrasında hedef akımdan farklıdır.

LED akımını birkaç mA ile 20 mA arasında tutmak yaygın bir tasarım aralığıdır; uygun değer LED’e ve uygulamaya bağlıdır. Arduino ile kullanırken LED’i akım sınırlaması olmadan bağlamayın ve kartın pin akım sınırını veri sayfasından kontrol edin.

5 V ile LED direnci örnekleri

Bu örneklerde hedef I = 20 mA, yani 0,02 A’dır. Güç, seçilen dirençte oluşan akım kullanılarak hesaplanır.

LED ve örnek Vf Hesaplanan direnç Seçilen direnç Yaklaşık akım Direnç gücü
Sarı, 2,0 V 150 Ω 150 Ω 20 mA 0,06 W
Kırmızı, 2,2 V 140 Ω 150 Ω 18,7 mA 0,052 W
Mavi, 3,2 V 90 Ω 100 Ω 18 mA 0,032 W
Beyaz, 3,3 V 85 Ω 100 Ω 17 mA 0,029 W
Yeşil, 2,1 V 145 Ω 150 Ω 19,3 mA 0,056 W

Örneğin sarı LED için R = (5 − 2,0) / 0,02 = 150 Ω ve P = 0,02² · 150 = 0,06 W olur; 1/4 W direnç yeterlidir. Kırmızı örneğinde hesaplanan 140 Ω yerine 150 Ω seçildiğinde 1/8 W veya 1/4 W güç değeri kullanılabilir. Yeşil satırındaki 2,1 V yalnızca o örneğin varsayımıdır; gerçek LED’in değerini kontrol edin.

3,3 V ile LED direnci örnekleri

Hedef yine 20 mA’dir; hesap aynı yöntemle yapılmıştır.

LED ve örnek Vf Hesaplanan direnç Seçilen direnç Yaklaşık akım Direnç gücü
Kırmızı, 2,2 V 55 Ω 56 Ω 19,6 mA 0,0215 W
Sarı, 2,0 V 65 Ω 68 Ω 19,1 mA 0,025 W

Beyaz LED’in tipik 3,3 V ve mavi LED’in tipik 3,2 V ileri gerilimi, 3,3 V kaynağa eşit veya çok yakındır. Direnç üzerinde akımı ayarlamak için yeterli gerilim payı kalmadığından bu kaynakla kararlı bir seri direnç hesabına güvenilemez. Vf kaynak gerilimine eşit ya da yüksekse bu yöntem çalışmaz. Uygun gerilim payı sağlayan bir besleme veya uygun bir LED sürücü seçin.

Kaynaklar

  1. 9.4 Ohm’s Law - University Physics Volume 2 — OpenStax
  2. 10.2 Resistors in Series and Parallel - University Physics Volume 2 — OpenStax
  3. Calculating the Effect of Load on a Voltage Divider (SLAA067) — Texas Instruments
  4. List of Nominal Resistance Values — ROHM
  5. Resistor Power Rating and the Power of Resistors — Electronics Tutorials
  6. AAAF3528PBGSEJ3VGAW LED Datasheet — Kingbright
  7. APTB1612CGKQWDF LED Datasheet — Kingbright
  8. AP2012SYC LED Datasheet — Kingbright

İlgili yazılar

Elektrik

Topraklama Nedir? Neden Önemlidir?

Topraklama, elektrikli ekipmanın iletken bölümlerini koruma amacıyla toprağa bağlar. PE, priz bağlantısı ve elektronik devrelerdeki GND arasındaki farkları öğrenin.

· 2 dk okuma