UART ve Seri Haberleşme Nedir? Baud Rate, TX/RX ve Arduino Serial Monitor
Yazar Devre KartıYayın: 5 dk okuma

UART, iki cihaz arasında veriyi tek tek bitler hâlinde ve tek bir hat üzerinden taşıyan seri bir haberleşme donanımıdır. Adındaki "asenkron" kelimesi, iki tarafın ortak bir saat sinyali kullanmadığını anlatır. Arduino ile bir GPS ya da Bluetooth modülünden veri almak istediğinizde karşınıza çıkan yapı genellikle budur.
UART nedir, seri haberleşmeden farkı nedir?
Seri haberleşmede bitler tek tek ve sırayla gönderilir. Paralel haberleşmede ise birden fazla bit aynı anda ayrı hatlarda gider. Seri yöntem daha az hat kullanır, ama alıcının her biti doğru zamanda okuması gerekir.
UART, bu seri yöntemin asenkron türüdür. UART bir donanım bloğudur: mikrodenetleyicinin paralel veriyi seri bit dizisine çevirmesini ve tersini yapmasını sağlar. I2C ve SPI gibi arayüzlerde ayrı bir saat hattı bulunur; UART'ta bu hat yoktur. Alıcı, bit süresini önceden ayarlanmış hıza göre ölçer.
Bir karakterin çerçevesi: start, veri, parite ve stop
UART her karakteri bir çerçeve içinde gönderir. Çerçeve dört parçadan oluşur:
- Start biti: Hattı mantık düşük (0) seviyeye çeker ve alıcıya yeni bir karakterin başladığını bildirir.
- Veri bitleri: Çoğunlukla 8 bittir; 5–9 bit de kullanılır. Çoğu UART uygulamasında en düşük anlamlı bit önce gider.
- Parite biti (isteğe bağlı): Veri bitlerindeki 1'lerin sayısına göre çift ya da tek olacak şekilde ek bir bit üretir. Bazı hataları yakalar, ama her hatayı yakalamaz.
- Stop biti: Hattı mantık yüksek (1) seviyede bırakır. Bir ya da iki stop biti kullanılabilir.
Ayarlar genellikle "8N1" gibi kısa bir kodla yazılır. Buradaki 8, veri bit sayısını; N, paritesiz olduğunu; 1, stop bit sayısını gösterir. 8N1 çerçevesinde bir karakter 1 start, 8 veri ve 1 stop olmak üzere toplam 10 bit tutar. Bu sayı baud hesabının temelidir.

Şekil 1: UART çerçevesinde start, veri ve stop bitlerinin sırası.
Baud rate nedir ve neden iki tarafta aynı olmalı?
Baud rate, saniyede iletilen bit sayısıdır. Bir AVR uygulama notundaki tek kablolu yazılım UART örneğinde baud değeri, start ve stop bitleri de dahil olmak üzere saniyede iletilen toplam bit sayısına eşittir.
Bu tanıma göre 9600 baud ve 8N1 çerçeve kullanıldığında hesap şöyledir: 9600 bit/saniye ÷ 10 bit = saniyede 960 karakter. Bu hesap, parite ve ek stop biti olmadığı varsayımına dayanır.
Gönderici ve alıcı aynı bit hızına, aynı karakter uzunluğuna, aynı parite ayarına ve aynı stop bit sayısına ayarlanmalıdır. Alıcı, bitlerin hangi sürede okunacağını bu değerlerden bilir. Biri farklı ayarlanırsa bitler yanlış zamanda okunur ve karakterler bozulur.
TX ve RX nasıl bağlanır?
UART'ta iki ana hat vardır: TX (gönderme) ve RX (alma). Bağlantı çapraz yapılır:
- Cihaz A'nın TX ucu, cihaz B'nin RX ucuna bağlanır.
- Cihaz B'nin TX ucu, cihaz A'nın RX ucuna bağlanır.
- İki cihazın GND (toprak) uçları birbirine bağlanır.

Şekil 2: İki cihaz arasında TX–RX çapraz bağlantısı ve ortak GND.
İki TX ucunu birbirine, iki RX ucunu birbirine bağlamak veri alışverişi sağlamaz. GND bağlantısı olmadan iki cihazın sinyal referansı farklı olabilir ve veri hataları görülebilir.
Mantık seviyeleri de eşleşmelidir. Örneğin 5 V ile çalışan bir kartın çıkışı, 3,3 V giriş bekleyen bir cihazın girişine doğrudan bağlanırsa cihaz zarar görebilir. Bağlantıdan önce iki tarafın gerilim değerlerini veri sayfasından kontrol edin; gerekirse bir seviye dönüştürücü kullanın. Bilgisayarların eski tip seri portundaki RS-232 uçları da UART seviyelerinden farklıdır ve doğrudan karta bağlanmaz.
UART ile USB aynı şey mi?
Hayır. USB, bilgisayarla bağlantı için ayrı bir standarttır. Bilgisayarda doğrudan UART ucu bulunmadığı için araya bir USB-UART dönüştürücü girer. Dönüştürücü USB üzerinden gelen veriyi UART uçlarına aktarır, tersini de yapar.
Arduino Uno'da bu dönüşüm kartın üzerindeki bir dönüştürücü ile yapılır. Bu nedenle D0 (RX) ve D1 (TX) pinleri hem bilgisayarla USB seri iletişiminde hem de bu pinlere bağlanan harici bir cihazda kullanılır. D0 ve D1'e harici bir cihaz bağlıyken kod yükleme ya da Serial Monitor'de sorun görülebilir. Bu pinleri bağlamadan önce kartın kullanım notuna bakın.
Ek bir seri port gerekiyorsa SoftwareSerial kütüphanesi, desteklenen pinlerde yazılım tabanlı bir seri bağlantı sunar. Sınırları ve desteklenen pinler kart modeline göre değişir.
Arduino'da seri haberleşme: kod ve Serial Monitor
Arduino'da seri haberleşme Serial nesnesiyle yapılır. Temel fonksiyonlar şunlardır:
Serial.begin(9600): Haberleşme hızını ayarlar. Genelliklesetup()içinde bir kez çağrılır.Serial.print()veSerial.println(): Veriyi gönderir.printlnsonuna satır sonu ekler.Serial.available(): Okunacak bayt olup olmadığını döndürür.Serial.read(): Sıradaki baytı okur.
Aşağıdaki kod, bilgisayardan gelen her karakteri okur ve "Alindi: " ön ekiyle geri gönderir.
void setup() {
Serial.begin(9600); // Baud hizi 9600
Serial.println("UART basladi"); // Bir kez yazilir
}
void loop() {
if (Serial.available() > 0) { // Okunacak veri var mi?
char gelen = Serial.read(); // Siradaki bayt
Serial.print("Alindi: ");
Serial.println(gelen); // Karakteri geri gonder
}
}
Kodu yükledikten sonra Serial Monitor'ü şu sırayla kullanabilirsiniz:
- Kartı USB ile bağlayın ve Arduino IDE'de doğru portu seçin.
- Kodu yükleyin.
- Serial Monitor penceresini açın.
- Serial Monitor penceresindeki baud seçimini kodda yazdığınız değerle aynı yapın (9600).
- Gönderme kutusuna bir karakter yazıp Enter'a basın. Kart karakteri "Alindi: " ön ekiyle geri göndermelidir.
Monitörün satır sonu seçeneği, gönderilen metnin sonuna ne ekleneceğini belirler. Yeni satır, satır başı ya da ikisi birden gibi seçenekler bulunabilir. Gelen veriyi satır satır okuyan bir kodunuz varsa seçim, kodun beklediği satır sonuyla uyumlu olmalıdır.
Sık görülen sorunlar
| Belirti | Olası neden | Kontrol |
|---|---|---|
| Anlamsız karakterler görünüyor | Kodda ve Serial Monitor'de baud değerleri farklı | İki tarafta aynı hızı seçin |
| Hiç çıktı görünmüyor | Yanlış port seçili, Serial.begin() eksik ya da kod veri göndermiyor |
Port, bağlantı ve kodu tek tek kontrol edin |
| "Serial port busy" benzeri hata | Portu başka bir uygulama ya da pencere kullanıyor | Diğer Serial Monitor pencerelerini kapatın ve portu yeniden seçin |
| Kod yüklenemiyor | Monitör açıkken port başka bir programda kullanılıyor | Monitörü kapatıp yüklemeyi yeniden deneyin |
Bir de sayı okurken görülen sıfır sorunu var. Arduino destek notu, Serial.parseInt() ve Serial.parseFloat() fonksiyonlarının gelen veride geçerli bir sayı bulamazsa sıfır döndürebildiğini belirtir. Gelen veri sayı yerine metinse bu durum oluşabilir.
Kaynaklar
İlgili yazılar
I2C, UART ve SPI Arasındaki Fark Nedir? Projeniz İçin Hangisini Seçmelisiniz?
I2C, UART ve SPI bağlantılarını hız, hat yapısı ve kullanım alanları açısından karşılaştırın. Projenizin ihtiyaçlarına uygun arayüzü seçin.
· 4 dk okuma
I2C Haberleşme Protokolü Nedir? Arduino ile Adres Tarama (I2C Scanner)
I2C veri yolunun çalışma mantığını ve Arduino ile bir modülün adresini nasıl tarayacağınızı öğrenin.
· 4 dk okuma
Ohm Kanunu Nedir? Gerilim Bölücü ve LED Direnci Hesabı Adım Adım
Ohm kanununu, direnç gücünü ve gerilim bölücünün yük etkisini örneklerle öğrenin. LED için seri direnç seçimini 5 V ve 3,3 V üzerinden hesaplayın.
· 6 dk okuma
Arduino ile PWM Nedir? LED Parlaklığı ve DC Motor Hızı Nasıl Ayarlanır?
PWM ile LED parlaklığının ve transistör üzerinden DC motor hızının nasıl ayarlandığını bağlantılar ve kod örnekleriyle öğrenin.
· 3 dk okuma



